"वेध कायद्याचा" -"LAW FOR ALL"

  हल्ले डॉक्टरांवर, परिणाम समाजावर.... ऍड रोहित एरंडे. ©  डोंबिवली येथे शिवसेनेच्या नगरसेवकाने आणि रूग्णाच्या नातेवाईकांनी डॉक्टर आणि नर्स यांच्यावर हल्ला केल्याचे प्रकरण चांगलेच गाजत आहे.  अश्या घटना भारतभर घडत आहेत आणि एका अभ्यासानुसार सुमारे ७०% डॉक्टरांवर कधी ना कधी अशा प्रसंगांना सामोरे जायची वेळ आली आहे, असे क्वचितच कुठल्या इतर देशांत घडत असेल.  डॉक्टर-पेशंट हे नाते दिवसेंदिवस दुष्टचक्रात गुरफटत चालले आहे.  भारताचे माजी राष्ट्रपती प्रणव मुखर्जींनी देखील काही वर्षांपूर्वी एका समारंभात ह्याबद्दल चिंता व्यक्त करता नमूद केले होते की असेच जर प्रकार चालू राहिले तर  डॉक्टर औषधाला देखील मिळणार नाहीत.   इतर कुठल्याही प्रोफेशन पेक्षा डॉक्टरांना देवाचे दुसरे रूप म्हणून ओळखले जाते. डॉक्टर जर का देव असेल, तर त्याची विटंबना (हल्ला )करू नका....आणि...डॉक्टर जर का देव नसेल तर, त्याच्या मर्यादा ओळखा. परिस्थती खरंच गंभीर झाली आहे की  "सेव्ह द सेव्हिअर" असे म्हणायची वेळ आली आहे.  जर आता हल्ल्यांचे गैर प्रकार वेळीच रोखले नाहीत , तर त्याचे गंभीर परिणाम...

 हक्क सोड पत्र (Release Deed) - एक महत्त्वाचा दस्त : ॲड. रोहित एरंडे. © या लेखाद्वारे आपण  "हक्कसोड पत्र" किंवा ज्याला इंग्रजीमध्ये "रिलीज डीड" म्हणतात या एका महत्वपूर्ण दस्ताची थोडक्यात माहिती घेण्याचा प्रयत्न करू.   दस्ताच्या नावावरूनच आपल्या लक्षात आले असेल की हक्क सोडण्यासाठी मिळकतीमध्ये हक्क असणे अभिप्रेत आहे. जेव्हा २ किंवा अधिक व्यक्तींना एकाच मिळकतीमध्ये हक्क असतो आणि त्यामधील कुठल्याही एका सहमालकाला त्याचा/तिचा हिस्सा हा अन्य सहमालकाच्या लाभामध्ये सोडून द्यायचा असेल, तेव्हा हक्क सोड पत्र दस्त बऱ्याच वेळा केला जातो. मात्र हा  हक्क इनहेरिटेड /वारशाने आला  असेल तरच हक्कसोड पात्र होऊ शकते. उदा. वडील मृत्युपत्र न करता मयत झाल्यावर त्यांचे वारस एकमेकांमध्ये हक्क सोडून देऊ शकतात, पण समजा नवरा-बायकोने एकत्रीतरित्या प्रॉपर्टी घेतली असेल आणि त्यांच्यापैकी एकाला दुसऱ्याच्या लाभात हयातीमध्ये हक्क सोडून द्यायचा असेल तर एकतर खरेदीखत होऊ शकते किंवा बक्षीसपत्र  होऊ शकते, पण हक्कसोडपत्र होणार नाही,  महत्त्वाचा फरक लक्षात घ्यावा.    हक्कसोड पत्र आणि स...

 बिल्डरच्या  दृष्टीकोनातून :  अपार्टमेंट करावी का सोसायटी ? अपार्टमेंट आणि सोसायटी - यांच्यामधील महत्वाचे फरक काय ? ॲड. रोहित एरंडे © क्रेडाई पंढरपूर  यांनी मला महत्वाच्या विषयावर बोलण्यासाठी संधी दिल्याबद्दल आपल्या सर्वांचे आभार. सोसायटी चांगली का अपार्टमेंट असे प्रश्न बरेचदा विचारले जातात आणि ह्याबद्दल लोकांच्या मनात गैरसमज दिसून येतात. काही ठिकाणी तर अपार्टमेंट असेल तर बिल्डरच मालक होणार आणि जागा हडपणार असे मेसेजेस व्हायरल होत आहेत.  प्रत्येकाचे फायदे तोटे वेगळे. ह्या लेखाच्या अनुषंगाने सोसायटी आणि अपार्टमेंट मधील ठळक फरक थोडक्यात बघू यात.  सर्वात आधी कन्व्हेयन्स या विषयाने सुरुवात करू..  कन्व्हेयन्स म्हणजे ? आजही अनेक ठिकाणी बहुतांश सोसायट्यांचा कन्व्हेयन्स झालेला दिसून येत नाही. कन्व्हेयन्सचा अर्थ एखाद्या जागेमधील मालकी हक्क दुसऱ्याच्या नावे तबदील करणे, थोडक्यात खरेदी खत असे म्हणता येईल. भारतामध्ये 'ड्युअल ओनरशिप' हि पद्धत आहे, म्हणजेच  जमिनी ची मालकी एका कडे व त्यावरील इमारतीची मालकी दुसऱ्याकडे असू असते, तर बहुतांश पाश्चात्य देशांमध्ये ज्याच...

 चुकीच्या केशकर्तनासाठी लाखोंची नुकसानभरपाई !! ॲड. रोहित एरंडे ©  भारताच्या  सर्वोच्च न्यायालयात कोण-कोणते विषय जाऊ शकतात याची जंत्री काढणे हाच एक संशोधनाचा विषय होईल. कोणाचे काय तर कोणाचे काय असे म्हणतात. असाच एक मजेशीर खटल्यावर   सर्वोच्च न्यायालयाने  नुकताच एक निकाल दिला. ही केस सुरु होते  २०१८ मध्ये.  आय आय एम कलकत्ता येथील पदवीधर असलेल्या आणि नंतर मॉडेलिंग इंडस्ट्रीमध्ये गेलेल्या आशना रॉय नावाच्या मॉडेल   नवी दिल्लीमधील आयटीसी मौर्य या पंचतारांकित हॉटेल मधील ब्युटी पार्लर मध्ये केस कापण्यास आली होती. मात्र तिला पाहिजे तसे केस कापले नाहीत, हेअर स्टायलिस्टने तिच्या मागण्यांकडे दुर्लक्ष केले, केस पाहिजे तेवढे छोटे कापले नाहीत आणि नंतर जी हेअर-ट्रीटमेंट घेतली त्यामुळे तिच्या  टाळूला दुखापत झाली आणि या सर्व   सेवेतील त्रुटींसाठी     आणि वैद्यकीय निष्काळजीपणासाठी    आशना ताईंनी थेट राष्ट्रीय ग्राहक आयोगाकडे  तब्ब्ल २ कोटींच्या नुकसान भरपाईसाठी दावा दाखल केला आणि तो २०२१ मध्ये मान्य झाला आणि हा ...

विमा रक्कम अपघात भरपाईमधून वजा करता  येणार नाही  ॲड. रोहित एरंडे. © एखाद्या व्यक्तीला अपघात झाल्यानंतर त्या व्यक्तीला वैद्यकीय उपचार, उपचारासाठी झालेला खर्च  विमा पॉलिसीतून  मिळविण्यासाठी  करणारी धडपड आणि कधी कधी   अपघात भरपाई मिळण्यासाठी कोर्टात माराव्या लागणाऱ्या चकरा अश्या दिव्यातून जावे लागते आणि ज्यांच्यावर दुर्दैवाने अशी वेळ असेल अशांनाच यातील वेदना समजतील.. तर मोटार अपघात भरपाई न्यायाधिकरण (MACT) कडून मिळणाऱ्या भरपाईतून आरोग्यविमा (Mediclaim )पॉलिसीमधून मिळालेली रक्कम वजा करता येईल का? असा महत्त्वपूर्ण प्रश्न नुकताच मा. सर्वोच्च न्यायालायने निकालात काढला.  या केसची थोडक्यात पार्श्वभूमी बघू यात. अपघात झाल्यानंतर "अ " व्यक्तीने   MACT समोर नुकसानभरपाईसाठी दावा दाखल केला. त्या दाव्यात उत्पन्नात झालेले  नुकसान, भविष्यातील उत्पन्नाच्या संधींचे नुकसान, विशेष आहार, प्रवास खर्च तसेच वैद्यकीय खर्च यांसारख्या बाबींचा समावेश करण्यात आला होता. मात्र त्याच वेळी, याच वैद्यकीय खर्चांसाठी वैद्यकीय विमा (Mediclaim Insurance) अंतर्गत विमा कंपन...

  इच्छापत्र स्वतःच्याच  इच्छेप्रमाणे  करणे अपेक्षित, मुलांच्या नाही  ! #लोकमत   नुकतेच बँकेतून निवृत्त झालेले नवरा बायको ऑफिस मध्ये  इच्छापत्र (विल /मृत्युपत्र ) करण्याबात माहिती घेणयासाठी आले होते.   काका म्हणाले, " आमची सर्व स्थावर जंगम मिळकत ही मी आणि माझ्या पत्नीने बँकेत नोकरी करून कष्टातून कमावली  आहे. आम्हाला एक मुलगा एक मुलगी असून दोघांचीही लग्ने  झाली आहेत". काकू म्हणाल्या, "काही दिवसांपूर्वी आम्ही घरात चर्चा करत होतो की सध्याच्या धकाधकीच्या  काळात  'विल' लवकरात लवकर करावे, आपल्या काही मित्र मंडळीनीं केले आहे", "मात्र    याची कुणकुण लागल्यावर  अचानक मुलगा आणि सून आणि मुलगी आणि जावई स्वत्रंतपणे आमहाला भेटले आणि  त्यांच्या इच्छा काय काय आहेत  हे सांगायला लागले" त्यांचे म्हणणे होते की आमचे जे काही आहे ते त्यांनाच मिळणार त्यामुळे विल कसे करावे, आमच्याच वकीलांकडून करून घेऊ असे बोलायला लागल्यावर आम्हाला जरा वावगे वाटले.. ते काका म्हणाले "आमची टाप नव्हती बुवा आमच्या आई वडिलांशी अश्या बाबत बोलण्या...

नवीन कामगार कायदे : शाप की वरदान ? ब्रिटिश कालीन कायदे बदलण्यासाठी या सरकारने विविध कायदे बदलण्याची मोहीम सुरु केली. त्या अंतर्गत इंडियन पिनल कोड, १८६०, पुरावा कायदा १८७२ आणि फौजदारी प्रक्रिया संहिता यांचे कालसुसंगत एकत्रीकरण करून भारतीय न्याय संहिता २०२३ हा नवीन कायदा पारित झाला. त्याचप्रमाणे केंद्र सरकारने नुकतेच संसदेच्या दोन्ही सदनांत   ब्रिटिशकालीन सुमारे ७१ कायदे बदलण्यासाठी एक बिल मान्य  केले ज्यामध्ये ही प्रोबेट सक्तीची १०० वर्षांपूर्वीची, विशिष्ट धर्मियांनाच लागू असणारी, तरतूद काढून टाकली आहे. याच धर्तीवर काळाच्या ओघात बदलत्या कामाच्या पद्धती आणि रोजगाराच्या नवीन स्वरूपांमुळे अधिक सोप्या आणि सुसंगत प्रणालीची गरज अधोरेखित झाली, ज्यामुळे भारत सरकारने २९ केंद्रीय कामगार कायद्यांचे एकत्रीकरण करून चार कामगार संहितांमध्ये सुसूत्रीकरण केले, त्याची थोडक्यात माहिती करून घेऊ.  त्यापूर्वी भारतीय कामगार कायद्यांचा थोडक्यात इतिहास बघणे गरजेचे आहे.  इतर अनेक कायद्यांप्रमाणे कामगार कायदे म्हणजेच labor laws हे देखील ब्रिटिशांची देन आहे. नंतर  वेळोवेळी विविध कायदे ...

 साधारण पन्नाशीच्या आसपास वाटावेत  असे एक जोडपे  ऑफिसमध्ये आले होते. त्यांनी सांगितले की ते दोघेही घटस्फोटित आहेत आणि त्या महिलेला पहिल्या  लग्नापासून एक  मुलगा   आहे,  आणि  सध्या ते लिव्ह-इन मध्ये राहत असून लवकरच ते लग्न करणार आहेत. पण आता जर दुसरे लग्न झाले तर पहिल्या लग्नापासून झालेल्या मुलाला होणाऱ्या नवऱ्याच्या मिळकतीमध्ये हिस्सा मिळेल का ? किंवा पहिले लग्न झाले तेव्हा जी काही मिळकत त्या महिलेने घेतली असेल तिच्यावर तिच्या आधीच्या नवऱ्याचा हक्क राहील का होणाऱ्या नवऱ्याचा   ? असे अनेक  प्रश्न त्यांच्यापुढे होते.  त्यांच्याशी बोलताना हे जाणवले की आधीच्या आयुष्यातील कटू अनुभवांमुळे पुढील पावले उचलण्याआधी  त्यांना काही गोष्टीत भावनांच्या आहारी न जाता स्पष्टता   हवी होती.  सध्याच्या काळ बदलला आहे.    आयुष्यात कधीतरी अशी वेळ येते की "विस्कटलेला संसार चालू ठेवायचा का घटस्फोट घेऊन मोकळे व्हायचे".    पूर्वी  दूरवर कोणाच्या तरी बाबतीत घडणारा डिव्होर्स हा त्याचे "टॅबूपण" सोडून आपल्या द...

 अविवाहित स्त्री- पुरुषांच्या मिळकतीचे विभाजन कसे होते ? #लोकमत *ॲड.रोहित एरंडे.©*  ज्येष्ठ नागरिक असलेले एक पुरुष आणि महिला ऑफिस  मध्ये आल्या होत्या. काय काम आहे, असे विचारल्यावर ते गृहस्थ म्हणाले, "सर, आम्ही दोघे सख्खे बहीण भाऊ आहोत आणि दोघेही अविवाहित आहोत, आई वडील जाऊन बरीच वर्षे झाली, त्यांची मिळकत आमच्या दोघांच्या नावावर झाली आहेच आणि आम्ही दोघेही ४-५ वर्षांपूर्वी बँकेमधून निवृत्त झालो आहोत. पण आता आम्हाला आमच्या प्रॉपर्टी, बँक खाती यांची व्यवस्था कशी लावावी हे समजत नाही"..  सामान्यपणे लग्न झालेले जोडपे आले की त्यांना त्यांच्या  मिळकतीचे काय करायचे आहे हे ठरलेले असते. उदा.नवरा बायको एकमेकांनाच मिळकत देतात किंवा मुलांना /नातवंडाना देतात , असा पॅटर्न प्रत्येक घरातील पार्श्वभूमीवर ठरतो. अर्थात असेच करायला पाहिजे असे काही नसते, स्वकष्टार्जित मिळकतीचे काय करायचे हे ठरविण्याचा जो तो मुखत्यार असतो.  तर एखादी मिळकत नावावरहोणे  म्हणजेच त्यामधील मालकी हक्क मिळणे हे त्या व्यक्तींच्या हयातीमध्ये  खरेदीखत, बक्षीसपत्र, हक्कसोड पत्र, वाटप-पत्र यांसारख्या न...

  शबरीमला पुनर्विचार याचिका  प्रकरण    (Review Petition) – नक्की काय आहे ?  ॲड. रोहित एरंडे © अनेकांनी या विषयावर लिहिण्याची इच्छा व्यक्त केल्याने हा विषय थोडक्यात सांगण्याचा हा प्रयत्न.  शबरीमालाची पार्श्वभूमी :  केरळमधील शबरीमला मंदिर सुमारे  ८०० वर्षांपूर्वी राजा राजशेखर याने बांधल्याचे मानले जाते.  भगवान अय्यप्पा यांचे निवासस्थान मानले गेलेले (भगवान शिव आणि मोहिनी यांचा पुत्र) यांना समर्पित हे  सोन्याचा मुलामा दिलेल्या पायऱ्या असलेले मंदिर पठाणमथिट्टा जिल्ह्यातील पेरियार व्याघ्र प्रकल्पात स्थित असून, मकर संक्रांतीच्या वेळी येथे 'मकरविलक्कू' (ज्योत) पाहण्यासाठी जगभरातून भाविक येतात.  या मंदिरामध्ये प्रवेश करण्यासाठी परंपरागत काही चाली रीती पाळल्या जातात. यामधील प्रमुख अट आहे की भगवान अय्यप्पा हे ब्रह्मचारी असल्याने वय वर्षे १० ते ५० या वयोगटातील महिलांना (थोडक्यात मासिक पाळीच्या वयातील महिलांना ) प्रवेश बंदी होती आणि ही प्रथा काहीशे वर्षे चालू होती.  २०१८ मध्ये काय झाले ? २०१८ मध्ये इंडियन यंग लॉयर्स असोशिएशन या संस्थेन...

 महिलांचे विनापरवानगी फोटो काढणे गुन्हा कधी होतो ? 'प्रत्येक दिवाणी वादाला फौजदारी वळण देता येणार नाही'  ८ मार्च हा दिवस जागतिक महिला दिन म्हणून साजरा केला जातो.   सकाळ मनीच्या माध्यमातून या विषयावर दरवर्षी महिलांची आर्थिक साक्षरता आणि आर्थिक सुरक्षितता याबद्दल वेगवेगळे विषयही हाताळले जातात. फसवणूक /त्रास देणे  आर्थिक असो वा अन्य कुठली, मानवी इगो हा बरेचदा अश्या फसवणुकीचे कारण असते असे लक्षात येईल तर कधी "व्हिक्टिम कार्ड" खेळून समोरच्याला नामोहरम करण्याचेही पूर्ण प्रयत्न केले जातात.  त्यानिमित्ताने मा. सर्वोच्च  न्यायालयाच्या एका महत्वपूर्ण निकालाची माहिती आपण यावेळी घेऊ. कोण जाणे कोणावर कधी कुठली वेळ येईल !! मोबाईल फोन हा आपल्या शरीराचा जणू एक अवयव असल्यासारखाच जीवनाचा एक अविभाज्य भाग झाला आहे. It is the finger that pulls the trigger is the culprit and not the gun असे म्हणतात. त्याचप्रमाणे या फोनचा उपयोग कोण कशाकरीता करते यावर बरेच काही अवलंबून असते. आपण पहिले असेल की बऱ्याच जणांना समोरच्या उघडपणे  घटनांचे / व्यक्तींचे   फोटो काढणे /व्ह...

नैतिकता अनैतिकतेच्या हिंदोळ्यावर..  इतर देशांमध्ये माहिती नाही, पण आपल्याकडे तरी वैवाहिक नाते आणि पर्यायाने सासू-सासरे आणि सून -जावई   नाते अनेक कंगोरे असलेले असते आणि त्यातल्या त्यात सासू आणि सून यांचे  नाते  "कॅलिडोस्कोपिक" आहे असे म्हणता येईल.  ही नाती म्हंटली की हक्क  / अधिकार आले आणि त्याच्याच जोडीला कर्तव्ये देखील आली. एकाचा हक्क हा दुसऱ्याचे कर्तव्य असू शकते.  या हक्क कर्तव्यांमध्ये नैतिक आणि कायदेशीर असे दोन उपविभाग म्हणता येतील. कायदेशीर कर्तव्यांमध्ये  कसूर झाला तर कायद्याचा बडगा उगारला जाऊ शकतो, पण नैतिक / मॉरल कर्तव्यांमध्ये कसूर झाला तर न्यायालयात दाद मागता येत नाही. एखादी गोष्ट व्यवहारात अनैतिक वाटली तरी ती बेकायदेशीर असेलच असे नाही कारण अनैतिकतेचि व्याख्या ही स्थळ कालपरत्वे बदलू शकते, पण कायद्याचे तसे नसते.  असाच एक नैतिकता महत्त्वाची का   कायदेशीर  कर्तव्य असा प्रश्न राकेश कुमार व इतर विरुध्द उत्तर प्रदेश सरकार (फौजदारी रिव्हिजन याचिका क्र.  6502 of 2025) या याचिकेच्या निमित्ताने मा. अलाहाबाद उच्च न्या...

 "सही करण्याआधी खात्री करा.." "नाते आणि व्यवहार ह्यात गल्लत नको.." ॲड. रोहित एरंडे. ©   कोर्टामध्ये लोकांचे मुखवटे गळून खरे चेहरे बरेचदा समोर येतात. ज्यांना आपण 'आपले' समजत होतो ती लोकं असे कसे वागू शकतात ? असे प्रश्न अनेकदा उपस्थित होतात ज्यावर  बरेचदा उत्तर नसते आणि आपले "प्रेम" आडवे येते.   "ना ते" वाईक म्हणजे नातेवाईक असे म्हणायची कधीतरी वेळ येते.    गमतीने असे म्हणतात की वाटीभर  बदाम खाऊन जेवढी अक्कल येत नाही तेवढी  अक्कल एका विश्वासघातात येते ! एक दिवस एक  आजोबा आमच्या ऑफिस मध्ये आले. म्हणाले, "माझे वय ८५ आहे. मला २ मुले आणि २ मुली आहेत.  थोरली  मुलगी पुण्यात  राहते जी माझ्याकडे बघते, बाकीचे तिघे अमेरिकेत असतात. सगळे पैसेवाले आहेत आणि आपापल्या संसारी सुखी आहेत !.थोरल्या मुलीचा तर स्वतःचा बंगला देखील आहे" . मी म्हंटले , " वा, टाच वूड".. आजोबा म्हंटले -, जरा थांबा " मी एकटाच माझ्या फ्लॅटमध्ये राहतो. पण  थोरलीने  मला फसविले आहे असे मला वाटते आहे कारण  माझ्या फ्लॅटची  या वर्षीची  प्रॉपर्टी ट...

 महिलांनो आर्थिक  आणि कायदेशीर साक्षर बना . महिलांनी स्वयंपाक घर सांभाळायचे आणि पुरुषांनी काम धंदा करून पैसे मिळवायचे ही पद्धत मागे पडून दोघेही आता एका पटलावर आले आहेत. परंतु पैसा मिळविला तरीही आर्थिक साक्षरता असणे गरजेचे आहे आणि या बाबतीत महिला पुरुषांपेक्षा थोड्या कमी पडतात की काय, या हा वकीली व्यवसायातील आलेल्या अनुभवांवरून हा लेख लिहिण्याचा प्रयत्न आहे. अर्थातच  एकाच तराजूत कोणालाही तोलण्याची इच्छा नाही आणि जे कोणी अपवाद असतील त्यांना प्रणाम !  "मी कधीच बँकेत जात नाही. आमचे "अहो" ते सगळे बघायचे " , "कुठल्या बँकेत खाती आहेत हे मला काही माहिती नाही, सगळे माझा नवरा बघायचा .. तिथे बायकांचे का काय काम ?" घरातील पुरुष व्यक्ती गेल्यावर आर्थिक बाबींवर महिला वर्गाची कुचंबणा झाल्याचे आणि किंबहुना त्या व्यक्तीच्या आर्थिक गोष्टींबद्दल, प्रॉपर्टी बद्दल, इन्व्हेस्टमेंट बद्दल बँक खाती, पॉलिसी, शेअर्स, ऑनलाईन बँकिंग करत असल्यास त्याचे पासवर्ड, ते कसे वापरायचे ह्याची काहीच माहिती नसते असे आम्हाला बरेच वेळा दिसून येते.  विशेषतः कोरोना काळामध्ये घरातील कर्ता पुरुष गेल्या...